Útikennsla

Útistofa

Útistofa

Ánægður

Hringleikahúsið

Skráir

Uppstillt

Útistofa

Útistofa

Himininn og tré

Horft suður á Sunnulækjarskóla norðan af læk

Horft í vestur

Skráir

Uppstilling

Útistofa

Grein - smíðaviður

Útistofa

Útistofa

Rannsókavinna

Pælt

Hugsað

Í greinum

Útistofa

Útistofa

Spor

Útistofa

Útistofa

Útistofa

Sólin rís að vetrarlagi

Útistofa

Útistofa

Útistofa

Sólin rís

Pælt

Grenitré

Útistofa

Útistofa

Ánægð?

Útistofa

Útistofa

Hringleikastofan

Útistofa

Útistofa

Útistofa

ánægður

Útistofa

Á leið í útikennslu

Á leið í útikennslu

á leið í útikennslu

á leið í útikennslu

Útikennsla

Uppstillt í snjónum

Í hringleikahúsinu

Tiltekt

Góður staður til að hugsa

Gaman úti

Kennarinn með KSC trefilinn

Kennarinn kennir -

Hreiður sem vert er að skoða í vor

Á leiðinni inn

Komnir inn

.

Útistofa

1. Vindurinn og vindkæling

Beaufort-kvarðinn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Beaufort-kvarðinn eða vindstigakvarðinn er mælikvarði á vindstyrk þar sem vindhraði er flokkaður í 12 vindstig. Kvarðinn var hannaður árið 1806 af Francis Beaufort, breskum sjóliðsforingja og vindstigin voru skilgreind út frá sjólagi. Upprunalegi kvarðinn miðaðist ekki við vindhraða heldur aðstæður á sjó miðað við seglskútur, allt frá „rétt nægilegt til að stýra“ að „ekkert segl getur staðist“.

Kvarðinn var aðlagaður aðstæðum á landi frá því á 6. áratug 19. aldar og vindstigin bundin við snúninga á vindmæli. Hlutfallið milli vindstiga og snúninga var þó ekki staðlað fyrr en 1923 og mælikvarðanum var breytt lítillega síðar til að hann hentaði veðurfræðingum betur. Í dag eru hvirfilvindar stundum mældir samkvæmt kvarðanum með vindstig 12-16.

Áður var algengast að nota vindstig í veðurspám, en Veðurstofa Íslands gefur nú vindhraða í metrum á sekúndu (m/s).

Vindkæling

(http://www.icetourist.is/default.asp?cat_id=337)

Hér að neðan tafla um. Í efstu línunni er hiti mældur í gráðum á celsíus. Í dálknum lengst til vinstri er síðan vindur mældur í metrum á sekúndu. Þegar vindhraðinn eykst verður meiri kæling, rétt eins og hitastigið hafi lækkað. 

Þegar hitamælirinn sýnir t.d.  –10 gráður og vindurinn mælist 8 metrar á sekúndu þá er eins og að vera úti í 29 stiga frosti.

Þumalregla (ef taflan er ekki með):

fyrir hvern 1 ms sem vindurinn blæs. Kuldinn miðast við vindinn sem blæs á nakið hörund, þannig að vindheldur klæðnaður dregur úr áhrifum hans. Ef 15 ms harður vindur fær t.d. að blása lengi á óvarðar hendur, og hitastigið er -5°c eru áhrifin eins og hitinn sé -27°c.

Hversu lengi ætli höndin þoli það hitastig, áður en kalblettir (meiðsl) koma fram? Lestu um það á doktor.is. Eins geturðu skoðað ensku Wikipedia (leitarorð "frostburn").

2. Útivistarfatnaður og skjól

Föt

Lagskipting fata er besta leiðin til að halda á sér hita í útivist. Hvert lag hefur ákveðið hlutverk en saman eiga þau að halda fólki þurru og hlýju auk þess að hindra það að vindur komist að skinni og kæli það.

Innsta lag – halda líkamanum þurrum og flytja svita frá skinni og út í loftið. Nærföt úr gerfiefnum eða þunnri ull eru best (skoðið og prófið einnig íþróttatreyjur og buxur, sundbuxur). Þunnir sokkar úr gerfiefni (ekki bómullarsokkar). Ekki nota bómull, þótt hún sé mjúk þá þornar hún seint og veldur því að okkur er kalt ef við svitnum eða blotnum.

Miðlag – halda líkamanum hlýjum, einangra hann frá kulda og halda hita líkamans þar sem hann gerir mest gagn. Rúllukragapeysur úr ull eða flís, lopapeysa, flíspeysa eða skyrta. Gjarnan fleiri en ein flík. Buxur úr flís eða íþróttabuxur úr gerfiefni eða ull. Ekki gott að nota bómull, af því að hún þornar seint og bleyta eyðileggur einangrunargildi fata. Hún er þó ágæt í góðu veðri og þegar hlýtt er, þá þarf ekki heldur að klæða sig jafnmikið.

Ysta lag – skelin að halda vindi og vatni frá líkamanum. Best að þau séu þétt fyrir vatni en andi samt. Í miklum kulda eru skíðagallar og brettagallar fínir sem ysta lag.

Skjól

Tvisvar verður sá feginn sem sest á kaldan stein, segir í gömlu máltaki. Annað máltæki segir að sé okkur kalt á fótunum, skulum við setja á okkur húfu. Af hverju ætli það sé?

Líkami okkar framleiðir hita og hitinn vill fara eitthvað. Föt hefta hitann sem við framleiðum frá því að hverfa á augabragði í köldu veðri. Ef við setjumst á hlýjan stein, t.d. á hverasvæði, hlýnar okkur. Ef við setjumst á kalda jörðina, hverfur hiti okkar um rass og læri ofan í jörðina.

Fötin okkar einangra okkur frá öllu sem er kaldara en við sjálf. Við töpum hita (missum meiri varma en við framleiðum) ef hitastigið fer niður fyrir stofuhita og/eða við hreyfum okkur ekki. Ef hitinn fer upp fyrir það sem þægilegt er, svitnum við og þá er kælingin meiri en ef við erum þurr. Ef hiti safnast saman á einum stað í líkamanum, nýtur allur líkaminn þess þangað til að okkur verður of heitt eða of kalt. Ef okkur kólnar á tánum og við setjum á okkur húfu, safnast hitinn í líkamanum og okkur verður ekki eins kalt og ef við værum húfulaus.

Í útikennslustofu er því mikilvægt að til sé skjól frá kaldri jörðinni og frá nöprum vindinum. Skjólið verðum við að búa til sjálf ef við finnum það ekki þar sem við erum. Við lærum að búa til tvenns konar, þrífót (sem dugir til eldamennsku en líka til að gera sæti) og vegg (ofinn úr mjóum greinum en líka úr skíðum og skíðastöfum). Verkfærin eru ekki flókin sem við höfum með okkur, sagir, hníf ásamt snærisspotta.

Næsta skref á eftir verður að læra að búa til snjóhús með kjallara (til að kuldinn hafi eitthvað að fara) og loftræstingu (til að við köfnum ekki). Þá á eftir verður verkefnið að tendra eld ... en ætli við þurfum ekki að eiga þurran eldivið til þess?

Heimildir og frekara lesefni

Hugh McManners, Ferðafélaginn, Reykjavík (Landsbjörg) 1997

Jón Gauti Jónsson, Gengið um óbyggðir, handbók fyrir útivistarfólk, Reykjavík (Almenna bokafélagið) 2004

3. Skjól undan vindi

Ernir og Jörundur	Andri og Jökull	Kalli og Hlynur	Guðrún og Kolbrún	Ernir
Sigga og Viktoría	Kennarinn sjálfur

 

Fönn, fönn, fönn, fönn, íslensk fönn ... (Stuðmenn)

Áhugaverð frétt á mbl.is frá 7. mars 2000

 

Create your own video slideshow at animoto.com.

 

4. Áttir og rötun

Höfuðáttirnar

Norður, austur, suður og vestur (miðað við sólarhring) þar sem norður er upp á korti. Ef við miðum við gamaldags úr, er norður þar sem 12 stendur, austur er á kl. 3, suður á kl. 6 og vestur kl. 9.

Mitt á milli norðurs og austur er norðaustur, þá kemur suðaustur, síðan suðvestur og loks norðvestur. Þessar áttir eru á milli höfuðáttanna. Við getum skipt áttunum enn frekar og þá er höfuðáttin tvítekin, sem er nær stefnunni:

Norðnorðaustur er nær norðri en austri en austnorðaustur er nær austri en norðri. Förum hringinn:

Norður, norðnorðaustur,  austnorðaustur, austur, austsuðaustur, suðsuðaustur, suður, suðsuðvestur, vestsuðvestur, vestur, vestnorðvestur, norðnorðvestur og loks aftur norður.

Hægt er greina fleiri milliáttir og þá eru áttaheitin 32 alls, 4 höfuðáttir og 28 milliáttir.

Áttaviti

Þessi áttaviti hefur höfuðáttirnar, milliáttirnar og sýnir áttirnar í 360°, eins og gráðubogi. Meira um áttavita má finna í krækjunum hér fyrir neðan:

Íslenska Wikipedia um áttavita: http://is.wikipedia.org/wiki/%C3%81ttaviti

Myndi áttaviti snúast í hringi á suðurpólnum? Svar hér: http://visindavefur.is/svar.php?id=5963

Af hverju leitar norðurskautið á áttavita í norður þrátt fyrir að eins hleðslur hrindi hvor annarri frá sér? http://visindavefur.is/svar.php?id=5043

Kennsla í notkun áttavita á skátavefnum hér: http://www.scout.is/skatastarf/hugmyndir/kompas/index.html Skoðið þessa síðu og sjáið hvort þið getið lært að nota áttavitann.

Næst skoðum við:

• Landakort
• Hlutföll
• Örnefni
• Fjallahringur

Reyndum við þrívíddarteikningar, fyrst úti, síðan inni. Teiknuðum fjallahringinn með því að hafa hluti í for- og bakgrunni eða með því að teikna kort.

5. Stærðfræði og eðlisfræði í útikennslu

Notuðum spotta til að búa til náttúrlegan hringfara og áttuðum okkur á því hvað ummál er, hvernig má mæla það án annars en spotta (þvermál sinnum pí). Við tvöfölduðum geislann og margfölduðum hann þrisvar sinnum. Síðan Síðan tókum við þvermálið og tókum það í helming, síðan aftur og einu sinni enn. Það gaf okkur 0,125 af upprunalega þvermálinu. Lögðum það við þrisvar sinnum þvermálið og lögðum í hring, til að sjá hvort reglan er rétt.

Auk þess skoðuðum við safngler, prismu og ljósbrot og vogarafl ásamt trissum (með því að fara í reipitog..

Eldur kveiktur með safngleri. Erfitt að viðhalda brennipunkti, vegna skjáfandi handa	reipitog eftir gamla máta með mjóu snæri. Betra að vera í hönskum til að verja hendurnar	Reipitog	Glósað og kannað	Reipitog með gamla laginu
Vinkonur	Ljósbrot með hjálp prisma.	Safngler og eldunartilraunir	Reipitog með trissu enda bandsins brugðið um olboga og haldið síðan um tvöfaldað band.

Glósutækni undir berum himni er góð æfing í aga og hjálpar til við glósun inni. Með þessu móti náum við að gera prófundirbúninginn raunverulegri og lifandi. Nýtum veðrið og enginn sefur í tíma.

Verra (og þó) þegar einstaka pöddur rata niður í hálsmálið eða skylmingaræfingar (með njólum) enda í sársauka. Þá er bara að bíta á jaxlinn ...